🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:42:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वसुधातर (पुंलिङ्ग)

वसुधा (पृथ्वी) + आतर (दरिया की उतराई, मार्गव्यय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावसुधातरःवसुधातरौवसुधातराः
द्वितीयावसुधातरम्वसुधातरौवसुधातरान्
तृतीयावसुधातरेणवसुधातराभ्याम्वसुधातरैः
चतुर्थीवसुधातरायवसुधातराभ्याम्वसुधातरेभ्यः
पञ्चमीवसुधातरात् / वसुधातराद्वसुधातराभ्याम्वसुधातरेभ्यः
षष्ठीवसुधातरस्यवसुधातरयोःवसुधातराणाम्
सप्तमीवसुधातरेवसुधातरयोःवसुधातरेषु
सम्बोधनहे वसुधातरहे वसुधातरौहे वसुधातराः

अर्थ: वसुधा (पृथ्वी) + आतर (दरिया की उतराई, मार्गव्यय)
English: , most liberal

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वसुधातर (नपुंसकलिङ्ग)

वसुधा (पृथ्वी) + आतर (दरिया की उतराई, मार्गव्यय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावसुधातरम्वसुधातरेवसुधातराणि
द्वितीयावसुधातरम्वसुधातरेवसुधातराणि
तृतीयावसुधातरेणवसुधातराभ्याम्वसुधातरैः
चतुर्थीवसुधातरायवसुधातराभ्याम्वसुधातरेभ्यः
पञ्चमीवसुधातरात् / वसुधातराद्वसुधातराभ्याम्वसुधातरेभ्यः
षष्ठीवसुधातरस्यवसुधातरयोःवसुधातराणाम्
सप्तमीवसुधातरेवसुधातरयोःवसुधातरेषु
सम्बोधनहे वसुधातरहे वसुधातरेहे वसुधातराणि

अर्थ: वसुधा (पृथ्वी) + आतर (दरिया की उतराई, मार्गव्यय)
English: , most liberal

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬