🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:03:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वस्ति (पुंलिङ्ग)

निवास, आवास, टिकना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्तिःवस्तीवस्तयः
द्वितीयावस्तिम्वस्तीवस्तीन्
तृतीयावस्तिनावस्तिभ्याम्वस्तिभिः
चतुर्थीवस्तयेवस्तिभ्याम्वस्तिभ्यः
पञ्चमीवस्तेःवस्तिभ्याम्वस्तिभ्यः
षष्ठीवस्तेःवस्त्योःवस्तीनाम्
सप्तमीवस्तौवस्त्योःवस्तिषु
सम्बोधनहे वस्तेहे वस्तीहे वस्तयः

अर्थ: निवास, आवास, टिकना
संस्कृत: पर्याय: दशा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वस्ति (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्तिःवस्तीवस्तयः
द्वितीयावस्तिम्वस्तीवस्तीः
तृतीयावस्त्यावस्तिभ्याम्वस्तिभिः
चतुर्थीवस्तये / वस्त्यैवस्तिभ्याम्वस्तिभ्यः
पञ्चमीवस्तेः / वस्त्याःवस्तिभ्याम्वस्तिभ्यः
षष्ठीवस्तेः / वस्त्याःवस्त्योःवस्तीनाम्
सप्तमीवस्तौ / वस्त्याम्वस्त्योःवस्तिषु
सम्बोधनहे वस्तेहे वस्तीहे वस्तयः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: दशा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें