🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:18:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वस्तुक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्तुकःवस्तुकौवस्तुकाः
द्वितीयावस्तुकम्वस्तुकौवस्तुकान्
तृतीयावस्तुकेनवस्तुकाभ्याम्वस्तुकैः
चतुर्थीवस्तुकायवस्तुकाभ्याम्वस्तुकेभ्यः
पञ्चमीवस्तुकात् / वस्तुकाद्वस्तुकाभ्याम्वस्तुकेभ्यः
षष्ठीवस्तुकस्यवस्तुकयोःवस्तुकानाम्
सप्तमीवस्तुकेवस्तुकयोःवस्तुकेषु
सम्बोधनहे वस्तुकहे वस्तुकौहे वस्तुकाः

अर्थ: —
English: (ifc.) = वस्तु2, substance, essence (in अन्-ऊन-व्°, ‘of perfect substance or nature’ Mālav. i, 6/7)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वस्तुक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्तुकम्वस्तुकेवस्तुकानि
द्वितीयावस्तुकम्वस्तुकेवस्तुकानि
तृतीयावस्तुकेनवस्तुकाभ्याम्वस्तुकैः
चतुर्थीवस्तुकायवस्तुकाभ्याम्वस्तुकेभ्यः
पञ्चमीवस्तुकात् / वस्तुकाद्वस्तुकाभ्याम्वस्तुकेभ्यः
षष्ठीवस्तुकस्यवस्तुकयोःवस्तुकानाम्
सप्तमीवस्तुकेवस्तुकयोःवस्तुकेषु
सम्बोधनहे वस्तुकहे वस्तुकेहे वस्तुकानि

अर्थ: —
English: (ifc.) = वस्तु2, substance, essence (in अन्-ऊन-व्°, ‘of perfect substance or nature’ Mālav. i, 6/7)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें