🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:59:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वस्त्य (नपुंसकलिङ्ग)

घर, आवासस्थान, निवासस्थान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्त्यम्वस्त्येवस्त्यानि
द्वितीयावस्त्यम्वस्त्येवस्त्यानि
तृतीयावस्त्येनवस्त्याभ्याम्वस्त्यैः
चतुर्थीवस्त्यायवस्त्याभ्याम्वस्त्येभ्यः
पञ्चमीवस्त्यात् / वस्त्याद्वस्त्याभ्याम्वस्त्येभ्यः
षष्ठीवस्त्यस्यवस्त्ययोःवस्त्यानाम्
सप्तमीवस्त्येवस्त्ययोःवस्त्येषु
सम्बोधनहे वस्त्यहे वस्त्येहे वस्त्यानि

अर्थ: घर, आवासस्थान, निवासस्थान
संस्कृत: पर्याय: गृह, गेह, उदवसित, वेश्मन्, सद्मन्

📚 अमरकोश में:
• घर के और नाम (२.२.५) — पर्याय: निशान्त, सदन, भवन, आगार, मन्दिर, गृह, निकाय्य, निलय, आलय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें