🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:29:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वस्त्र (नपुंसकलिङ्ग)

परिधान, कपड़ा, कपड़े, पहनावा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्त्रम्वस्त्रेवस्त्राणि
द्वितीयावस्त्रम्वस्त्रेवस्त्राणि
तृतीयावस्त्रेणवस्त्राभ्याम्वस्त्रैः
चतुर्थीवस्त्रायवस्त्राभ्याम्वस्त्रेभ्यः
पञ्चमीवस्त्रात् / वस्त्राद्वस्त्राभ्याम्वस्त्रेभ्यः
षष्ठीवस्त्रस्यवस्त्रयोःवस्त्राणाम्
सप्तमीवस्त्रेवस्त्रयोःवस्त्रेषु
सम्बोधनहे वस्त्रहे वस्त्रेहे वस्त्राणि

अर्थ: परिधान, कपड़ा, कपड़े, पहनावा
संस्कृत: पर्याय: आच्छादन, वास, चेल, वसन, अंशुक

📚 अमरकोश में:
• वस्त्र (२.६.११६) — पर्याय: आच्छादन, वासस्, चैल, वसन, अंशुक
• चेल (३.३.२११) — पर्याय: अधम
• कशिपु (३.३.१३८) — पर्याय: अन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें