🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:09:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वस्त्रद (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्त्रदःवस्त्रदौवस्त्रदाः
द्वितीयावस्त्रदम्वस्त्रदौवस्त्रदान्
तृतीयावस्त्रदेनवस्त्रदाभ्याम्वस्त्रदैः
चतुर्थीवस्त्रदायवस्त्रदाभ्याम्वस्त्रदेभ्यः
पञ्चमीवस्त्रदात् / वस्त्रदाद्वस्त्रदाभ्याम्वस्त्रदेभ्यः
षष्ठीवस्त्रदस्यवस्त्रदयोःवस्त्रदानाम्
सप्तमीवस्त्रदेवस्त्रदयोःवस्त्रदेषु
सम्बोधनहे वस्त्रदहे वस्त्रदौहे वस्त्रदाः

अर्थ: —
English: giving clothes, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वस्त्रद (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्त्रदम्वस्त्रदेवस्त्रदानि
द्वितीयावस्त्रदम्वस्त्रदेवस्त्रदानि
तृतीयावस्त्रदेनवस्त्रदाभ्याम्वस्त्रदैः
चतुर्थीवस्त्रदायवस्त्रदाभ्याम्वस्त्रदेभ्यः
पञ्चमीवस्त्रदात् / वस्त्रदाद्वस्त्रदाभ्याम्वस्त्रदेभ्यः
षष्ठीवस्त्रदस्यवस्त्रदयोःवस्त्रदानाम्
सप्तमीवस्त्रदेवस्त्रदयोःवस्त्रदेषु
सम्बोधनहे वस्त्रदहे वस्त्रदेहे वस्त्रदानि

अर्थ: —
English: giving clothes, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬