🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:13:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वस्न्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्न्यःवस्न्यौवस्न्याः
द्वितीयावस्न्यम्वस्न्यौवस्न्यान्
तृतीयावस्न्येनवस्न्याभ्याम्वस्न्यैः
चतुर्थीवस्न्यायवस्न्याभ्याम्वस्न्येभ्यः
पञ्चमीवस्न्यात् / वस्न्याद्वस्न्याभ्याम्वस्न्येभ्यः
षष्ठीवस्न्यस्यवस्न्ययोःवस्न्यानाम्
सप्तमीवस्न्येवस्न्ययोःवस्न्येषु
सम्बोधनहे वस्न्यहे वस्न्यौहे वस्न्याः

अर्थ: —
English: precious, valuable, RV. x, 34, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वस्न्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्न्यम्वस्न्येवस्न्यानि
द्वितीयावस्न्यम्वस्न्येवस्न्यानि
तृतीयावस्न्येनवस्न्याभ्याम्वस्न्यैः
चतुर्थीवस्न्यायवस्न्याभ्याम्वस्न्येभ्यः
पञ्चमीवस्न्यात् / वस्न्याद्वस्न्याभ्याम्वस्न्येभ्यः
षष्ठीवस्न्यस्यवस्न्ययोःवस्न्यानाम्
सप्तमीवस्न्येवस्न्ययोःवस्न्येषु
सम्बोधनहे वस्न्यहे वस्न्येहे वस्न्यानि

अर्थ: —
English: precious, valuable, RV. x, 34, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें