🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:11:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वह्नितम (पुंलिङ्ग)

वह्नि (पाचनशक्ति, आमाशय का रस) + तम (राहु का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावह्नितमःवह्नितमौवह्नितमे
द्वितीयावह्नितमम्वह्नितमौवह्नितमान्
तृतीयावह्नितमेनवह्नितमाभ्याम्वह्नितमैः
चतुर्थीवह्नितमस्मैवह्नितमाभ्याम्वह्नितमेभ्यः
पञ्चमीवह्नितमस्मात् / वह्नितमस्माद्वह्नितमाभ्याम्वह्नितमेभ्यः
षष्ठीवह्नितमस्यवह्नितमयोःवह्नितमेषाम्
सप्तमीवह्नितमस्मिन्वह्नितमयोःवह्नितमेषु
सम्बोधनहे वह्नितमहे वह्नितमौहे वह्नितमे

अर्थ: वह्नि (पाचनशक्ति, आमाशय का रस) + तम (राहु का विशेषण)
English: (व॑ह्नि-) carrying or leading best, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वह्नितम (नपुंसकलिङ्ग)

वह्नि (पाचनशक्ति, आमाशय का रस) + तम (अन्धकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावह्नितमत् / वह्नितमद्वह्नितमेवह्नितमानि
द्वितीयावह्नितमत् / वह्नितमद्वह्नितमेवह्नितमानि
तृतीयावह्नितमेनवह्नितमाभ्याम्वह्नितमैः
चतुर्थीवह्नितमस्मैवह्नितमाभ्याम्वह्नितमेभ्यः
पञ्चमीवह्नितमस्मात् / वह्नितमस्माद्वह्नितमाभ्याम्वह्नितमेभ्यः
षष्ठीवह्नितमस्यवह्नितमयोःवह्नितमेषाम्
सप्तमीवह्नितमस्मिन्वह्नितमयोःवह्नितमेषु
सम्बोधनहे वह्नितमत् / हे वह्नितमद्हे वह्नितमेहे वह्नितमानि

अर्थ: वह्नि (पाचनशक्ति, आमाशय का रस) + तम (अन्धकार)
English: (व॑ह्नि-) carrying or leading best, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬