🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:20:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वह्निद (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावह्निदःवह्निदौवह्निदाः
द्वितीयावह्निदम्वह्निदौवह्निदान्
तृतीयावह्निदेनवह्निदाभ्याम्वह्निदैः
चतुर्थीवह्निदायवह्निदाभ्याम्वह्निदेभ्यः
पञ्चमीवह्निदात् / वह्निदाद्वह्निदाभ्याम्वह्निदेभ्यः
षष्ठीवह्निदस्यवह्निदयोःवह्निदानाम्
सप्तमीवह्निदेवह्निदयोःवह्निदेषु
सम्बोधनहे वह्निदहे वह्निदौहे वह्निदाः

अर्थ: —
English: giving heat (to the body), Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वह्निद (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावह्निदम्वह्निदेवह्निदानि
द्वितीयावह्निदम्वह्निदेवह्निदानि
तृतीयावह्निदेनवह्निदाभ्याम्वह्निदैः
चतुर्थीवह्निदायवह्निदाभ्याम्वह्निदेभ्यः
पञ्चमीवह्निदात् / वह्निदाद्वह्निदाभ्याम्वह्निदेभ्यः
षष्ठीवह्निदस्यवह्निदयोःवह्निदानाम्
सप्तमीवह्निदेवह्निदयोःवह्निदेषु
सम्बोधनहे वह्निदहे वह्निदेहे वह्निदानि

अर्थ: —
English: giving heat (to the body), Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें