🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:36:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाक्पति (पुंलिङ्ग)

वाकचतुर, अलंकारयुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाक्पतिःवाक्पतीवाक्पतयः
द्वितीयावाक्पतिम्वाक्पतीवाक्पतीन्
तृतीयावाक्पतिनावाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभिः
चतुर्थीवाक्पतयेवाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभ्यः
पञ्चमीवाक्पतेःवाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभ्यः
षष्ठीवाक्पतेःवाक्पत्योःवाक्पतीनाम्
सप्तमीवाक्पतौवाक्पत्योःवाक्पतिषु
सम्बोधनहे वाक्पतेहे वाक्पतीहे वाक्पतयः

अर्थ: वाकचतुर, अलंकारयुक्त
संस्कृत: पर्याय: वागीश

📚 अमरकोश में:
• वाणी का स्वामी (३.१.३५) — पर्याय: वागीश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाक्पति (स्त्रीलिङ्ग)

वाकचतुर, अलंकारयुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाक्पतिःवाक्पतीवाक्पतयः
द्वितीयावाक्पतिम्वाक्पतीवाक्पतीः
तृतीयावाक्पत्यावाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभिः
चतुर्थीवाक्पतये / वाक्पत्यैवाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभ्यः
पञ्चमीवाक्पतेः / वाक्पत्याःवाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभ्यः
षष्ठीवाक्पतेः / वाक्पत्याःवाक्पत्योःवाक्पतीनाम्
सप्तमीवाक्पतौ / वाक्पत्याम्वाक्पत्योःवाक्पतिषु
सम्बोधनहे वाक्पतेहे वाक्पतीहे वाक्पतयः

अर्थ: वाकचतुर, अलंकारयुक्त
संस्कृत: पर्याय: वागीश

📚 अमरकोश में:
• वाणी का स्वामी (३.१.३५) — पर्याय: वागीश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाक्पति (नपुंसकलिङ्ग)

वाकचतुर, अलंकारयुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाक्पतिवाक्पतिनीवाक्पतीनि
द्वितीयावाक्पतिवाक्पतिनीवाक्पतीनि
तृतीयावाक्पतिनावाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभिः
चतुर्थीवाक्पतिनेवाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभ्यः
पञ्चमीवाक्पतिनःवाक्पतिभ्याम्वाक्पतिभ्यः
षष्ठीवाक्पतिनःवाक्पतिनोःवाक्पतीनाम्
सप्तमीवाक्पतिनिवाक्पतिनोःवाक्पतिषु
सम्बोधनहे वाक्पति / हे वाक्पतेहे वाक्पतिनीहे वाक्पतीनि

अर्थ: वाकचतुर, अलंकारयुक्त
संस्कृत: पर्याय: वागीश

📚 अमरकोश में:
• वाणी का स्वामी (३.१.३५) — पर्याय: वागीश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें