🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:42:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाक्यकर (पुंलिङ्ग)

वाक्य (वक्तृता, वचन) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाक्यकरःवाक्यकरौवाक्यकराः
द्वितीयावाक्यकरम्वाक्यकरौवाक्यकरान्
तृतीयावाक्यकरेणवाक्यकराभ्याम्वाक्यकरैः
चतुर्थीवाक्यकरायवाक्यकराभ्याम्वाक्यकरेभ्यः
पञ्चमीवाक्यकरात् / वाक्यकराद्वाक्यकराभ्याम्वाक्यकरेभ्यः
षष्ठीवाक्यकरस्यवाक्यकरयोःवाक्यकराणाम्
सप्तमीवाक्यकरेवाक्यकरयोःवाक्यकरेषु
सम्बोधनहे वाक्यकरहे वाक्यकरौहे वाक्यकराः

अर्थ: वाक्य (वक्तृता, वचन) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: (ifc.) executing the words or commands (of another), R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाक्यकर (नपुंसकलिङ्ग)

वाक्य (वक्तृता, वचन) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाक्यकरम्वाक्यकरेवाक्यकराणि
द्वितीयावाक्यकरम्वाक्यकरेवाक्यकराणि
तृतीयावाक्यकरेणवाक्यकराभ्याम्वाक्यकरैः
चतुर्थीवाक्यकरायवाक्यकराभ्याम्वाक्यकरेभ्यः
पञ्चमीवाक्यकरात् / वाक्यकराद्वाक्यकराभ्याम्वाक्यकरेभ्यः
षष्ठीवाक्यकरस्यवाक्यकरयोःवाक्यकराणाम्
सप्तमीवाक्यकरेवाक्यकरयोःवाक्यकरेषु
सम्बोधनहे वाक्यकरहे वाक्यकरेहे वाक्यकराणि

अर्थ: वाक्य (वक्तृता, वचन) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: (ifc.) executing the words or commands (of another), R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें