🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:57:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाक्यभेद (पुंलिङ्ग)

भिन्न उक्ति, विभिन्न वक्तव्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाक्यभेदःवाक्यभेदौवाक्यभेदाः
द्वितीयावाक्यभेदम्वाक्यभेदौवाक्यभेदान्
तृतीयावाक्यभेदेनवाक्यभेदाभ्याम्वाक्यभेदैः
चतुर्थीवाक्यभेदायवाक्यभेदाभ्याम्वाक्यभेदेभ्यः
पञ्चमीवाक्यभेदात् / वाक्यभेदाद्वाक्यभेदाभ्याम्वाक्यभेदेभ्यः
षष्ठीवाक्यभेदस्यवाक्यभेदयोःवाक्यभेदानाम्
सप्तमीवाक्यभेदेवाक्यभेदयोःवाक्यभेदेषु
सम्बोधनहे वाक्यभेदहे वाक्यभेदौहे वाक्यभेदाः

अर्थ: भिन्न उक्ति, विभिन्न वक्तव्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬