🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:35:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाग्य (पुंलिङ्ग)

कम बोलने वाला, मितभाषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाग्यःवाग्यौवाग्याः
द्वितीयावाग्यम्वाग्यौवाग्यान्
तृतीयावाग्येनवाग्याभ्याम्वाग्यैः
चतुर्थीवाग्यायवाग्याभ्याम्वाग्येभ्यः
पञ्चमीवाग्यात् / वाग्याद्वाग्याभ्याम्वाग्येभ्यः
षष्ठीवाग्यस्यवाग्ययोःवाग्यानाम्
सप्तमीवाग्येवाग्ययोःवाग्येषु
सम्बोधनहे वाग्यहे वाग्यौहे वाग्याः

अर्थ: कम बोलने वाला, मितभाषी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाग्य (नपुंसकलिङ्ग)

कम बोलने वाला, मितभाषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाग्यम्वाग्येवाग्यानि
द्वितीयावाग्यम्वाग्येवाग्यानि
तृतीयावाग्येनवाग्याभ्याम्वाग्यैः
चतुर्थीवाग्यायवाग्याभ्याम्वाग्येभ्यः
पञ्चमीवाग्यात् / वाग्याद्वाग्याभ्याम्वाग्येभ्यः
षष्ठीवाग्यस्यवाग्ययोःवाग्यानाम्
सप्तमीवाग्येवाग्ययोःवाग्येषु
सम्बोधनहे वाग्यहे वाग्येहे वाग्यानि

अर्थ: कम बोलने वाला, मितभाषी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬