🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:46:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाग्यत (पुंलिङ्ग)

जिसने अपनी बाणी को नियंत्रित कर लिया है या दमन कर लिया है, मौनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाग्यतःवाग्यतौवाग्यताः
द्वितीयावाग्यतम्वाग्यतौवाग्यतान्
तृतीयावाग्यतेनवाग्यताभ्याम्वाग्यतैः
चतुर्थीवाग्यतायवाग्यताभ्याम्वाग्यतेभ्यः
पञ्चमीवाग्यतात् / वाग्यताद्वाग्यताभ्याम्वाग्यतेभ्यः
षष्ठीवाग्यतस्यवाग्यतयोःवाग्यतानाम्
सप्तमीवाग्यतेवाग्यतयोःवाग्यतेषु
सम्बोधनहे वाग्यतहे वाग्यतौहे वाग्यताः

अर्थ: जिसने अपनी बाणी को नियंत्रित कर लिया है या दमन कर लिया है, मौनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाग्यत (नपुंसकलिङ्ग)

जिसने अपनी बाणी को नियंत्रित कर लिया है या दमन कर लिया है, मौनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाग्यतम्वाग्यतेवाग्यतानि
द्वितीयावाग्यतम्वाग्यतेवाग्यतानि
तृतीयावाग्यतेनवाग्यताभ्याम्वाग्यतैः
चतुर्थीवाग्यतायवाग्यताभ्याम्वाग्यतेभ्यः
पञ्चमीवाग्यतात् / वाग्यताद्वाग्यताभ्याम्वाग्यतेभ्यः
षष्ठीवाग्यतस्यवाग्यतयोःवाग्यतानाम्
सप्तमीवाग्यतेवाग्यतयोःवाग्यतेषु
सम्बोधनहे वाग्यतहे वाग्यतेहे वाग्यतानि

अर्थ: जिसने अपनी बाणी को नियंत्रित कर लिया है या दमन कर लिया है, मौनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬