🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:13:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाग्याम (पुंलिङ्ग)

मूक पुरुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाग्यामःवाग्यामौवाग्यामाः
द्वितीयावाग्यामम्वाग्यामौवाग्यामान्
तृतीयावाग्यामेनवाग्यामाभ्याम्वाग्यामैः
चतुर्थीवाग्यामायवाग्यामाभ्याम्वाग्यामेभ्यः
पञ्चमीवाग्यामात् / वाग्यामाद्वाग्यामाभ्याम्वाग्यामेभ्यः
षष्ठीवाग्यामस्यवाग्यामयोःवाग्यामानाम्
सप्तमीवाग्यामेवाग्यामयोःवाग्यामेषु
सम्बोधनहे वाग्यामहे वाग्यामौहे वाग्यामाः

अर्थ: मूक पुरुष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाग्याम (नपुंसकलिङ्ग)

मूक पुरुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाग्यामम्वाग्यामेवाग्यामानि
द्वितीयावाग्यामम्वाग्यामेवाग्यामानि
तृतीयावाग्यामेनवाग्यामाभ्याम्वाग्यामैः
चतुर्थीवाग्यामायवाग्यामाभ्याम्वाग्यामेभ्यः
पञ्चमीवाग्यामात् / वाग्यामाद्वाग्यामाभ्याम्वाग्यामेभ्यः
षष्ठीवाग्यामस्यवाग्यामयोःवाग्यामानाम्
सप्तमीवाग्यामेवाग्यामयोःवाग्यामेषु
सम्बोधनहे वाग्यामहे वाग्यामेहे वाग्यामानि

अर्थ: मूक पुरुष
English: = -यत, Pāṇ. iii, 2, 40 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें