🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:43:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाङ्मुख (नपुंसकलिङ्ग)

किसी वक्तृता का आरंभ या प्रस्तावना, आमुख, भूमिका

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाङ्मुखम्वाङ्मुखेवाङ्मुखानि
द्वितीयावाङ्मुखम्वाङ्मुखेवाङ्मुखानि
तृतीयावाङ्मुखेनवाङ्मुखाभ्याम्वाङ्मुखैः
चतुर्थीवाङ्मुखायवाङ्मुखाभ्याम्वाङ्मुखेभ्यः
पञ्चमीवाङ्मुखात् / वाङ्मुखाद्वाङ्मुखाभ्याम्वाङ्मुखेभ्यः
षष्ठीवाङ्मुखस्यवाङ्मुखयोःवाङ्मुखानाम्
सप्तमीवाङ्मुखेवाङ्मुखयोःवाङ्मुखेषु
सम्बोधनहे वाङ्मुखहे वाङ्मुखेहे वाङ्मुखानि

अर्थ: किसी वक्तृता का आरंभ या प्रस्तावना, आमुख, भूमिका
संस्कृत: पर्याय: उपन्यास

📚 अमरकोश में:
• बात का आरम्भ (१.६.९) — पर्याय: उपन्यास

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें