🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:35:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाच्यायन (पुंलिङ्ग)

वाच्य (अभिधानीय, गुणवाचक) + अयन (राह, पथ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाच्यायनःवाच्यायनौवाच्यायनाः
द्वितीयावाच्यायनम्वाच्यायनौवाच्यायनान्
तृतीयावाच्यायनेनवाच्यायनाभ्याम्वाच्यायनैः
चतुर्थीवाच्यायनायवाच्यायनाभ्याम्वाच्यायनेभ्यः
पञ्चमीवाच्यायनात् / वाच्यायनाद्वाच्यायनाभ्याम्वाच्यायनेभ्यः
षष्ठीवाच्यायनस्यवाच्यायनयोःवाच्यायनानाम्
सप्तमीवाच्यायनेवाच्यायनयोःवाच्यायनेषु
सम्बोधनहे वाच्यायनहे वाच्यायनौहे वाच्यायनाः

अर्थ: वाच्य (अभिधानीय, गुणवाचक) + अयन (राह, पथ)
English: patr. of Vācya, TS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬