🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:22:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाडव (पुंलिङ्ग)

वडवाया अपत्यं वडवानां समूहो वा अण् बडवानल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाडवःवाडवौवाडवाः
द्वितीयावाडवम्वाडवौवाडवान्
तृतीयावाडवेनवाडवाभ्याम्वाडवैः
चतुर्थीवाडवायवाडवाभ्याम्वाडवेभ्यः
पञ्चमीवाडवात् / वाडवाद्वाडवाभ्याम्वाडवेभ्यः
षष्ठीवाडवस्यवाडवयोःवाडवानाम्
सप्तमीवाडवेवाडवयोःवाडवेषु
सम्बोधनहे वाडवहे वाडवौहे वाडवाः

अर्थ: वडवाया अपत्यं वडवानां समूहो वा अण् बडवानल
संस्कृत: पर्याय: और्व, वडवानल, पाताल

📚 अमरकोश में:
• समुद्र की अग्नि के नाम (१.१.६८) — पर्याय: और्व, वडवानल
• ब्राह्मण के नाम (२.७.४) — पर्याय: द्विजाति, अग्रजन्मा, भूदेव, विप्र, ब्राह्मण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाडव (नपुंसकलिङ्ग)

घोड़ियों का समूह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाडवम्वाडवेवाडवानि
द्वितीयावाडवम्वाडवेवाडवानि
तृतीयावाडवेनवाडवाभ्याम्वाडवैः
चतुर्थीवाडवायवाडवाभ्याम्वाडवेभ्यः
पञ्चमीवाडवात् / वाडवाद्वाडवाभ्याम्वाडवेभ्यः
षष्ठीवाडवस्यवाडवयोःवाडवानाम्
सप्तमीवाडवेवाडवयोःवाडवेषु
सम्बोधनहे वाडवहे वाडवेहे वाडवानि

अर्थ: घोड़ियों का समूह
संस्कृत: पर्याय: और्व, वडवानल, पाताल

📚 अमरकोश में:
• समुद्र की अग्नि के नाम (१.१.६८) — पर्याय: और्व, वडवानल
• ब्राह्मण के नाम (२.७.४) — पर्याय: द्विजाति, अग्रजन्मा, भूदेव, विप्र, ब्राह्मण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें