🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:47:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वातकृत् (पुंलिङ्ग)

वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावातकृत् / वातकृद्वातकृतौवातकृतः
द्वितीयावातकृतम्वातकृतौवातकृतः
तृतीयावातकृतावातकृद्भ्याम्वातकृद्भिः
चतुर्थीवातकृतेवातकृद्भ्याम्वातकृद्भ्यः
पञ्चमीवातकृतःवातकृद्भ्याम्वातकृद्भ्यः
षष्ठीवातकृतःवातकृतोःवातकृताम्
सप्तमीवातकृतिवातकृतोःवातकृत्सु
सम्बोधनहे वातकृत् / हे वातकृद्हे वातकृतौहे वातकृतः

अर्थ: वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: = -कर, Bhpr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वातकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावातकृत् / वातकृद्वातकृतीवातकृन्ति
द्वितीयावातकृत् / वातकृद्वातकृतीवातकृन्ति / वातकानि
तृतीयावातक्ना / वातकृतावातकृद्भ्याम् / वातकभ्याम्वातकृद्भिः / वातकभिः
चतुर्थीवातक्ने / वातकृतेवातकृद्भ्याम् / वातकभ्याम्वातकृद्भ्यः / वातकभ्यः
पञ्चमीवातक्नः / वातकृतःवातकृद्भ्याम् / वातकभ्याम्वातकृद्भ्यः / वातकभ्यः
षष्ठीवातक्नः / वातकृतःवातक्नोः / वातकृतोःवातक्नाम् / वातकृताम्
सप्तमीवातकनि / वातक्नि / वातकृतिवातक्नोः / वातकृतोःवातकृत्सु / वातकसु
सम्बोधनहे वातकृत् / हे वातकृद्हे वातकृतीहे वातकृन्ति

अर्थ: वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: = -कर, Bhpr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬