🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:25:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वातवैरिन् (पुंलिङ्ग)

वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + वैरिन् (शत्रु)

🔎 आपका लिखा रूप वातवैरी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावातवैरीवातवैरिणौवातवैरिणः
द्वितीयावातवैरिणम्वातवैरिणौवातवैरिणः
तृतीयावातवैरिणावातवैरिभ्याम्वातवैरिभिः
चतुर्थीवातवैरिणेवातवैरिभ्याम्वातवैरिभ्यः
पञ्चमीवातवैरिणःवातवैरिभ्याम्वातवैरिभ्यः
षष्ठीवातवैरिणःवातवैरिणोःवातवैरिणाम्
सप्तमीवातवैरिणिवातवैरिणोःवातवैरिषु
सम्बोधनहे वातवैरिन्हे वातवैरिणौहे वातवैरिणः

अर्थ: वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + वैरिन् (शत्रु)
English: ‘enemy of wind-disease’, the castor-oil tree &c., L. (cf. वातारि).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें