🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:40:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाताप्य (पुंलिङ्ग)

वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + आप्य (अपाम् इदम्- अण्, ततः स्वार्थे ष्यञ्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाताप्यःवाताप्यौवाताप्याः
द्वितीयावाताप्यम्वाताप्यौवाताप्यान्
तृतीयावाताप्येनवाताप्याभ्याम्वाताप्यैः
चतुर्थीवाताप्यायवाताप्याभ्याम्वाताप्येभ्यः
पञ्चमीवाताप्यात् / वाताप्याद्वाताप्याभ्याम्वाताप्येभ्यः
षष्ठीवाताप्यस्यवाताप्ययोःवाताप्यानाम्
सप्तमीवाताप्येवाताप्ययोःवाताप्येषु
सम्बोधनहे वाताप्यहे वाताप्यौहे वाताप्याः

अर्थ: वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + आप्य (अपाम् इदम्- अण्, ततः स्वार्थे ष्यञ्)
English: = वाताप, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाताप्य (नपुंसकलिङ्ग)

वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + आप्य (आपां इदं अण्, स्वार्थे ष्यञ्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाताप्यम्वाताप्येवाताप्यानि
द्वितीयावाताप्यम्वाताप्येवाताप्यानि
तृतीयावाताप्येनवाताप्याभ्याम्वाताप्यैः
चतुर्थीवाताप्यायवाताप्याभ्याम्वाताप्येभ्यः
पञ्चमीवाताप्यात् / वाताप्याद्वाताप्याभ्याम्वाताप्येभ्यः
षष्ठीवाताप्यस्यवाताप्ययोःवाताप्यानाम्
सप्तमीवाताप्येवाताप्ययोःवाताप्येषु
सम्बोधनहे वाताप्यहे वाताप्येहे वाताप्यानि

अर्थ: वात (इच्छित या अभीष्ट, प्रर्थित) + आप्य (आपां इदं अण्, स्वार्थे ष्यञ्)
English: = वाताप, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें