🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:05:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वान्तिद (पुंलिङ्ग)

वमन कराने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावान्तिदःवान्तिदौवान्तिदाः
द्वितीयावान्तिदम्वान्तिदौवान्तिदान्
तृतीयावान्तिदेनवान्तिदाभ्याम्वान्तिदैः
चतुर्थीवान्तिदायवान्तिदाभ्याम्वान्तिदेभ्यः
पञ्चमीवान्तिदात् / वान्तिदाद्वान्तिदाभ्याम्वान्तिदेभ्यः
षष्ठीवान्तिदस्यवान्तिदयोःवान्तिदानाम्
सप्तमीवान्तिदेवान्तिदयोःवान्तिदेषु
सम्बोधनहे वान्तिदहे वान्तिदौहे वान्तिदाः

अर्थ: वमन कराने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वान्तिद (नपुंसकलिङ्ग)

वमन कराने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावान्तिदम्वान्तिदेवान्तिदानि
द्वितीयावान्तिदम्वान्तिदेवान्तिदानि
तृतीयावान्तिदेनवान्तिदाभ्याम्वान्तिदैः
चतुर्थीवान्तिदायवान्तिदाभ्याम्वान्तिदेभ्यः
पञ्चमीवान्तिदात् / वान्तिदाद्वान्तिदाभ्याम्वान्तिदेभ्यः
षष्ठीवान्तिदस्यवान्तिदयोःवान्तिदानाम्
सप्तमीवान्तिदेवान्तिदयोःवान्तिदेषु
सम्बोधनहे वान्तिदहे वान्तिदेहे वान्तिदानि

अर्थ: वमन कराने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬