🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:38:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वान्ति (स्त्रीलिङ्ग)

वमन

🔎 आपका लिखा रूप वान्ती = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावान्तिःवान्तीवान्तयः
द्वितीयावान्तिम्वान्तीवान्तीः
तृतीयावान्त्यावान्तिभ्याम्वान्तिभिः
चतुर्थीवान्तये / वान्त्यैवान्तिभ्याम्वान्तिभ्यः
पञ्चमीवान्तेः / वान्त्याःवान्तिभ्याम्वान्तिभ्यः
षष्ठीवान्तेः / वान्त्याःवान्त्योःवान्तीनाम्
सप्तमीवान्तौ / वान्त्याम्वान्त्योःवान्तिषु
सम्बोधनहे वान्तेहे वान्तीहे वान्तयः

अर्थ: वमन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वात् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप वान्ती = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावात् / वाद्वान्ती / वातीवान्ति
द्वितीयावात् / वाद्वान्ती / वातीवान्ति
तृतीयावातावाद्भ्याम्वाद्भिः
चतुर्थीवातेवाद्भ्याम्वाद्भ्यः
पञ्चमीवातःवाद्भ्याम्वाद्भ्यः
षष्ठीवातःवातोःवाताम्
सप्तमीवातिवातोःवात्सु
सम्बोधनहे वात् / हे वाद्हे वान्ती / हे वातीहे वान्ति
📚 अमरकोश में:
• दोष (३.३.२४०) — पर्याय: त्रुटि
• वायु के और नाम (१.१.७५) — पर्याय: समीर, मारुत, मरुत्, जगत्प्राण, समीरण, नभस्वान्, पवन, पवमान, प्रभंजन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें