🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:39:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वान्त (पुंलिङ्ग)

उगला हुआ,थूका हुआ

🔎 आपका लिखा रूप वान्ते = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावान्तःवान्तौवान्ताः
द्वितीयावान्तम्वान्तौवान्तान्
तृतीयावान्तेनवान्ताभ्याम्वान्तैः
चतुर्थीवान्तायवान्ताभ्याम्वान्तेभ्यः
पञ्चमीवान्तात् / वान्ताद्वान्ताभ्याम्वान्तेभ्यः
षष्ठीवान्तस्यवान्तयोःवान्तानाम्
सप्तमीवान्तेवान्तयोःवान्तेषु
सम्बोधनहे वान्तहे वान्तौहे वान्ताः

अर्थ: उगला हुआ,थूका हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वान्त (नपुंसकलिङ्ग)

उगला हुआ,थूका हुआ

🔎 आपका लिखा रूप वान्ते = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावान्तम्वान्तेवान्तानि
द्वितीयावान्तम्वान्तेवान्तानि
तृतीयावान्तेनवान्ताभ्याम्वान्तैः
चतुर्थीवान्तायवान्ताभ्याम्वान्तेभ्यः
पञ्चमीवान्तात् / वान्ताद्वान्ताभ्याम्वान्तेभ्यः
षष्ठीवान्तस्यवान्तयोःवान्तानाम्
सप्तमीवान्तेवान्तयोःवान्तेषु
सम्बोधनहे वान्तहे वान्तेहे वान्तानि

अर्थ: उगला हुआ,थूका हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें