🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:01:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वामनतनु (पुंलिङ्ग)

वामन ((अतः) स्वल्प, ह्रस्व) + तनु (छोटा, थोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावामनतनुःवामनतनूवामनतनवः
द्वितीयावामनतनुम्वामनतनूवामनतनून्
तृतीयावामनतनुनावामनतनुभ्याम्वामनतनुभिः
चतुर्थीवामनतनवेवामनतनुभ्याम्वामनतनुभ्यः
पञ्चमीवामनतनोःवामनतनुभ्याम्वामनतनुभ्यः
षष्ठीवामनतनोःवामनतन्वोःवामनतनूनाम्
सप्तमीवामनतनौवामनतन्वोःवामनतनुषु
सम्बोधनहे वामनतनोहे वामनतनूहे वामनतनवः

अर्थ: वामन ((अतः) स्वल्प, ह्रस्व) + तनु (छोटा, थोड़ा)
English: dwarf-bodied, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वामनतनु (नपुंसकलिङ्ग)

वामन ((अतः) स्वल्प, ह्रस्व) + तनु (छोटा, थोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावामनतनुवामनतनुनीवामनतनूनि
द्वितीयावामनतनुवामनतनुनीवामनतनूनि
तृतीयावामनतनुनावामनतनुभ्याम्वामनतनुभिः
चतुर्थीवामनतनुने / वामनतनवेवामनतनुभ्याम्वामनतनुभ्यः
पञ्चमीवामनतनुनः / वामनतनोःवामनतनुभ्याम्वामनतनुभ्यः
षष्ठीवामनतनुनः / वामनतनोःवामनतनुनोः / वामनतन्वोःवामनतनूनाम्
सप्तमीवामनतनुनि / वामनतनौवामनतनुनोः / वामनतन्वोःवामनतनुषु
सम्बोधनहे वामनतनु / हे वामनतनोहे वामनतनुनीहे वामनतनूनि

अर्थ: वामन ((अतः) स्वल्प, ह्रस्व) + तनु (छोटा, थोड़ा)
English: dwarf-bodied, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬