🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:40:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वामीरथ (पुंलिङ्ग)

वामी (घोड़ी) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावामीरथःवामीरथौवामीरथाः
द्वितीयावामीरथम्वामीरथौवामीरथान्
तृतीयावामीरथेनवामीरथाभ्याम्वामीरथैः
चतुर्थीवामीरथायवामीरथाभ्याम्वामीरथेभ्यः
पञ्चमीवामीरथात् / वामीरथाद्वामीरथाभ्याम्वामीरथेभ्यः
षष्ठीवामीरथस्यवामीरथयोःवामीरथानाम्
सप्तमीवामीरथेवामीरथयोःवामीरथेषु
सम्बोधनहे वामीरथहे वामीरथौहे वामीरथाः

अर्थ: वामी (घोड़ी) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)
English: , Pat. on Pāṇ. iv, 2, 104, Vārtt. 20

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वामीरथ (नपुंसकलिङ्ग)

वामी (घोड़ी) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावामीरथम्वामीरथेवामीरथानि
द्वितीयावामीरथम्वामीरथेवामीरथानि
तृतीयावामीरथेनवामीरथाभ्याम्वामीरथैः
चतुर्थीवामीरथायवामीरथाभ्याम्वामीरथेभ्यः
पञ्चमीवामीरथात् / वामीरथाद्वामीरथाभ्याम्वामीरथेभ्यः
षष्ठीवामीरथस्यवामीरथयोःवामीरथानाम्
सप्तमीवामीरथेवामीरथयोःवामीरथेषु
सम्बोधनहे वामीरथहे वामीरथेहे वामीरथानि

अर्थ: वामी (घोड़ी) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)
English: , Pat. on Pāṇ. iv, 2, 104, Vārtt. 20

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें