🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:05:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वायु (पुंलिङ्ग)

हवा, पवन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावायुःवायूवायवः
द्वितीयावायुम्वायूवायून्
तृतीयावायुनावायुभ्याम्वायुभिः
चतुर्थीवायवेवायुभ्याम्वायुभ्यः
पञ्चमीवायोःवायुभ्याम्वायुभ्यः
षष्ठीवायोःवाय्वोःवायूनाम्
सप्तमीवायौवाय्वोःवायुषु
सम्बोधनहे वायोहे वायूहे वायवः

अर्थ: हवा, पवन
संस्कृत: पर्याय: श्वसन, स्पर्शन, मातरिश्वन्, सदागति, पृषदश्व

📚 अमरकोश में:
• वायु के नाम (१.१.७४) — पर्याय: श्वसन, स्पर्शन, मातरिश्वा, सदागति, पृषदश्व, गन्धवह, गन्धवाह, अनिल, आशुग
• 'क' (३.३.५) — पर्याय: ब्रह्मा, सूर्य
• आशुग (३.३.२५) — पर्याय: बाण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें