🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:15:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वायुभक्ष (पुंलिङ्ग)

जो केवल वायु पीकर रहे, सन्यासी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावायुभक्षःवायुभक्षौवायुभक्षाः
द्वितीयावायुभक्षम्वायुभक्षौवायुभक्षान्
तृतीयावायुभक्षेणवायुभक्षाभ्याम्वायुभक्षैः
चतुर्थीवायुभक्षायवायुभक्षाभ्याम्वायुभक्षेभ्यः
पञ्चमीवायुभक्षात् / वायुभक्षाद्वायुभक्षाभ्याम्वायुभक्षेभ्यः
षष्ठीवायुभक्षस्यवायुभक्षयोःवायुभक्षाणाम्
सप्तमीवायुभक्षेवायुभक्षयोःवायुभक्षेषु
सम्बोधनहे वायुभक्षहे वायुभक्षौहे वायुभक्षाः

अर्थ: जो केवल वायु पीकर रहे, सन्यासी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वायुभक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

जो केवल वायु पीकर रहे, सन्यासी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावायुभक्षम्वायुभक्षेवायुभक्षाणि
द्वितीयावायुभक्षम्वायुभक्षेवायुभक्षाणि
तृतीयावायुभक्षेणवायुभक्षाभ्याम्वायुभक्षैः
चतुर्थीवायुभक्षायवायुभक्षाभ्याम्वायुभक्षेभ्यः
पञ्चमीवायुभक्षात् / वायुभक्षाद्वायुभक्षाभ्याम्वायुभक्षेभ्यः
षष्ठीवायुभक्षस्यवायुभक्षयोःवायुभक्षाणाम्
सप्तमीवायुभक्षेवायुभक्षयोःवायुभक्षेषु
सम्बोधनहे वायुभक्षहे वायुभक्षेहे वायुभक्षाणि

अर्थ: जो केवल वायु पीकर रहे, सन्यासी
English: eating (only) air, living on air, MBh.; R.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬