🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:47:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वार्तन (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावार्तनःवार्तनौवार्तनाः
द्वितीयावार्तनम्वार्तनौवार्तनान्
तृतीयावार्तनेनवार्तनाभ्याम्वार्तनैः
चतुर्थीवार्तनायवार्तनाभ्याम्वार्तनेभ्यः
पञ्चमीवार्तनात् / वार्तनाद्वार्तनाभ्याम्वार्तनेभ्यः
षष्ठीवार्तनस्यवार्तनयोःवार्तनानाम्
सप्तमीवार्तनेवार्तनयोःवार्तनेषु
सम्बोधनहे वार्तनहे वार्तनौहे वार्तनाः

अर्थ: —
English: = वर्तनीषु भवः, Pāṇ. iv, 2, 125 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वार्तन (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावार्तनम्वार्तनेवार्तनानि
द्वितीयावार्तनम्वार्तनेवार्तनानि
तृतीयावार्तनेनवार्तनाभ्याम्वार्तनैः
चतुर्थीवार्तनायवार्तनाभ्याम्वार्तनेभ्यः
पञ्चमीवार्तनात् / वार्तनाद्वार्तनाभ्याम्वार्तनेभ्यः
षष्ठीवार्तनस्यवार्तनयोःवार्तनानाम्
सप्तमीवार्तनेवार्तनयोःवार्तनेषु
सम्बोधनहे वार्तनहे वार्तनेहे वार्तनानि

अर्थ: —
English: = वर्तनीषु भवः, Pāṇ. iv, 2, 125 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें