🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:37:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वार्त्त (पुंलिङ्ग)

स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावार्त्तःवार्त्तौवार्त्ताः
द्वितीयावार्त्तम्वार्त्तौवार्त्तान्
तृतीयावार्त्तेनवार्त्ताभ्याम्वार्त्तैः
चतुर्थीवार्त्तायवार्त्ताभ्याम्वार्त्तेभ्यः
पञ्चमीवार्त्तात् / वार्त्ताद्वार्त्ताभ्याम्वार्त्तेभ्यः
षष्ठीवार्त्तस्यवार्त्तयोःवार्त्तानाम्
सप्तमीवार्त्तेवार्त्तयोःवार्त्तेषु
सम्बोधनहे वार्त्तहे वार्त्तौहे वार्त्ताः

अर्थ: स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वार्त्त (नपुंसकलिङ्ग)

स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावार्त्तम्वार्त्तेवार्त्तानि
द्वितीयावार्त्तम्वार्त्तेवार्त्तानि
तृतीयावार्त्तेनवार्त्ताभ्याम्वार्त्तैः
चतुर्थीवार्त्तायवार्त्ताभ्याम्वार्त्तेभ्यः
पञ्चमीवार्त्तात् / वार्त्ताद्वार्त्ताभ्याम्वार्त्तेभ्यः
षष्ठीवार्त्तस्यवार्त्तयोःवार्त्तानाम्
सप्तमीवार्त्तेवार्त्तयोःवार्त्तेषु
सम्बोधनहे वार्त्तहे वार्त्तेहे वार्त्तानि

अर्थ: स्वस्थ, नीरोग, तन्दुरुस्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें