🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:15:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वार्षिक (पुंलिङ्ग)

वर्षा संबंधी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावार्षिकःवार्षिकौवार्षिकाः
द्वितीयावार्षिकम्वार्षिकौवार्षिकान्
तृतीयावार्षिकेणवार्षिकाभ्याम्वार्षिकैः
चतुर्थीवार्षिकायवार्षिकाभ्याम्वार्षिकेभ्यः
पञ्चमीवार्षिकात् / वार्षिकाद्वार्षिकाभ्याम्वार्षिकेभ्यः
षष्ठीवार्षिकस्यवार्षिकयोःवार्षिकाणाम्
सप्तमीवार्षिकेवार्षिकयोःवार्षिकेषु
सम्बोधनहे वार्षिकहे वार्षिकौहे वार्षिकाः

अर्थ: वर्षा संबंधी
संस्कृत: पर्याय: त्रायमाणा, त्रायन्ती, बलभद्रिका

📚 अमरकोश में:
• त्रायमाणा के नाम (२.४.१५०) — पर्याय: त्रायमाणा, त्रायन्ती, बलभद्रिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वार्षिक (नपुंसकलिङ्ग)

वर्षा संबंधी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावार्षिकम्वार्षिकेवार्षिकाणि
द्वितीयावार्षिकम्वार्षिकेवार्षिकाणि
तृतीयावार्षिकेणवार्षिकाभ्याम्वार्षिकैः
चतुर्थीवार्षिकायवार्षिकाभ्याम्वार्षिकेभ्यः
पञ्चमीवार्षिकात् / वार्षिकाद्वार्षिकाभ्याम्वार्षिकेभ्यः
षष्ठीवार्षिकस्यवार्षिकयोःवार्षिकाणाम्
सप्तमीवार्षिकेवार्षिकयोःवार्षिकेषु
सम्बोधनहे वार्षिकहे वार्षिकेहे वार्षिकाणि

अर्थ: वर्षा संबंधी
संस्कृत: पर्याय: त्रायमाणा, त्रायन्ती, बलभद्रिका

📚 अमरकोश में:
• त्रायमाणा के नाम (२.४.१५०) — पर्याय: त्रायमाणा, त्रायन्ती, बलभद्रिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬