🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:30:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वासुदेव (पुंलिङ्ग)

वसुदेवस्यापत्यम् अण् वसुदेव की संतान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावासुदेवःवासुदेवौवासुदेवाः
द्वितीयावासुदेवम्वासुदेवौवासुदेवान्
तृतीयावासुदेवेनवासुदेवाभ्याम्वासुदेवैः
चतुर्थीवासुदेवायवासुदेवाभ्याम्वासुदेवेभ्यः
पञ्चमीवासुदेवात् / वासुदेवाद्वासुदेवाभ्याम्वासुदेवेभ्यः
षष्ठीवासुदेवस्यवासुदेवयोःवासुदेवानाम्
सप्तमीवासुदेवेवासुदेवयोःवासुदेवेषु
सम्बोधनहे वासुदेवहे वासुदेवौहे वासुदेवाः

अर्थ: वसुदेवस्यापत्यम् अण् वसुदेव की संतान
संस्कृत: पर्याय: विष्णु, नारायण, कृष्ण, वैकुण्ठ, विष्टरश्रवस्

📚 अमरकोश में:
• विष्णु के और नाम (१.१.२१) — पर्याय: उपेन्द्र, इन्द्रावरज, चक्रपाणि, चतुर्भुज, पद्मनाभ, मधुरिपु, त्रिविक्रम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬