🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:53:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वास्तव (पुंलिङ्ग)

असली, सच्चा, सारयुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावास्तवःवास्तवौवास्तवाः
द्वितीयावास्तवम्वास्तवौवास्तवान्
तृतीयावास्तवेनवास्तवाभ्याम्वास्तवैः
चतुर्थीवास्तवायवास्तवाभ्याम्वास्तवेभ्यः
पञ्चमीवास्तवात् / वास्तवाद्वास्तवाभ्याम्वास्तवेभ्यः
षष्ठीवास्तवस्यवास्तवयोःवास्तवानाम्
सप्तमीवास्तवेवास्तवयोःवास्तवेषु
सम्बोधनहे वास्तवहे वास्तवौहे वास्तवाः

अर्थ: असली, सच्चा, सारयुक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वास्तव (नपुंसकलिङ्ग)

असली, सच्चा, सारयुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावास्तवम्वास्तवेवास्तवानि
द्वितीयावास्तवम्वास्तवेवास्तवानि
तृतीयावास्तवेनवास्तवाभ्याम्वास्तवैः
चतुर्थीवास्तवायवास्तवाभ्याम्वास्तवेभ्यः
पञ्चमीवास्तवात् / वास्तवाद्वास्तवाभ्याम्वास्तवेभ्यः
षष्ठीवास्तवस्यवास्तवयोःवास्तवानाम्
सप्तमीवास्तवेवास्तवयोःवास्तवेषु
सम्बोधनहे वास्तवहे वास्तवेहे वास्तवानि

अर्थ: असली, सच्चा, सारयुक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें