🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:26:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वाह (पुंलिङ्ग)

धारण करने वाला, ले जाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाहःवाहौवाहाः
द्वितीयावाहम्वाहौवाहान्
तृतीयावाहेनवाहाभ्याम्वाहैः
चतुर्थीवाहायवाहाभ्याम्वाहेभ्यः
पञ्चमीवाहात् / वाहाद्वाहाभ्याम्वाहेभ्यः
षष्ठीवाहस्यवाहयोःवाहानाम्
सप्तमीवाहेवाहयोःवाहेषु
सम्बोधनहे वाहहे वाहौहे वाहाः

अर्थ: धारण करने वाला, ले जाने वाला
संस्कृत: पर्याय: घोटक, वीति, तुरग, तुरङ्ग, अश्व

📚 अमरकोश में:
• घोड़े के और नाम (२.८.४४) — पर्याय: वाजी, अर्वा, गन्धर्व, हय, सैन्धव, सप्ति
• (आयतन के माप) (२.९.८८) — पर्याय: आढक, द्रोण, खारी, निकुंचक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वाह (नपुंसकलिङ्ग)

धारण करने वाला, ले जाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावाहम्वाहेवाहानि
द्वितीयावाहम्वाहेवाहानि
तृतीयावाहेनवाहाभ्याम्वाहैः
चतुर्थीवाहायवाहाभ्याम्वाहेभ्यः
पञ्चमीवाहात् / वाहाद्वाहाभ्याम्वाहेभ्यः
षष्ठीवाहस्यवाहयोःवाहानाम्
सप्तमीवाहेवाहयोःवाहेषु
सम्बोधनहे वाहहे वाहेहे वाहानि

अर्थ: धारण करने वाला, ले जाने वाला
संस्कृत: पर्याय: घोटक, वीति, तुरग, तुरङ्ग, अश्व

📚 अमरकोश में:
• घोड़े के और नाम (२.८.४४) — पर्याय: वाजी, अर्वा, गन्धर्व, हय, सैन्धव, सप्ति
• (आयतन के माप) (२.९.८८) — पर्याय: आढक, द्रोण, खारी, निकुंचक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें