🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:26:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विकरण (पुंलिङ्ग)

क्रियारूपरचनापरक निविष्ट ज्प्ड़ (अनुषंगी), क्रिया के रूपों की रचना के समय धातु और लकार के प्रत्ययों के बीच में रक्खा जाने वाला गणद्योतक चिह्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविकरणःविकरणौविकरणाः
द्वितीयाविकरणम्विकरणौविकरणान्
तृतीयाविकरणेनविकरणाभ्याम्विकरणैः
चतुर्थीविकरणायविकरणाभ्याम्विकरणेभ्यः
पञ्चमीविकरणात् / विकरणाद्विकरणाभ्याम्विकरणेभ्यः
षष्ठीविकरणस्यविकरणयोःविकरणानाम्
सप्तमीविकरणेविकरणयोःविकरणेषु
सम्बोधनहे विकरणहे विकरणौहे विकरणाः

अर्थ: क्रियारूपरचनापरक निविष्ट ज्प्ड़ (अनुषंगी), क्रिया के रूपों की रचना के समय धातु और लकार के प्रत्ययों के बीच में रक्खा जाने वाला गणद्योतक चिह्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें