🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:03:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विकर्तृ (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + कर्तृ (करने वाला, कर्ता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविकर्ताविकर्तारौविकर्तारः
द्वितीयाविकर्तारम्विकर्तारौविकर्तॄन्
तृतीयाविकर्त्राविकर्तृभ्याम्विकर्तृभिः
चतुर्थीविकर्त्रेविकर्तृभ्याम्विकर्तृभ्यः
पञ्चमीविकर्तुःविकर्तृभ्याम्विकर्तृभ्यः
षष्ठीविकर्तुःविकर्त्रोःविकर्तॄणाम्
सप्तमीविकर्तरिविकर्त्रोःविकर्तृषु
सम्बोधनहे विकर्तःहे विकर्तारौहे विकर्तारः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + कर्तृ (करने वाला, कर्ता)
English: a transformer, ŚBr. &c. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬