🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:31:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विकर्षण (पुंलिङ्ग)

कामदेव के पाँच बाणों में से एक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविकर्षणःविकर्षणौविकर्षणाः
द्वितीयाविकर्षणम्विकर्षणौविकर्षणान्
तृतीयाविकर्षणेनविकर्षणाभ्याम्विकर्षणैः
चतुर्थीविकर्षणायविकर्षणाभ्याम्विकर्षणेभ्यः
पञ्चमीविकर्षणात् / विकर्षणाद्विकर्षणाभ्याम्विकर्षणेभ्यः
षष्ठीविकर्षणस्यविकर्षणयोःविकर्षणानाम्
सप्तमीविकर्षणेविकर्षणयोःविकर्षणेषु
सम्बोधनहे विकर्षणहे विकर्षणौहे विकर्षणाः

अर्थ: कामदेव के पाँच बाणों में से एक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विकर्षण (नपुंसकलिङ्ग)

रेखांकन,खींचना, अलग-अलग खींचना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविकर्षणम्विकर्षणेविकर्षणानि
द्वितीयाविकर्षणम्विकर्षणेविकर्षणानि
तृतीयाविकर्षणेनविकर्षणाभ्याम्विकर्षणैः
चतुर्थीविकर्षणायविकर्षणाभ्याम्विकर्षणेभ्यः
पञ्चमीविकर्षणात् / विकर्षणाद्विकर्षणाभ्याम्विकर्षणेभ्यः
षष्ठीविकर्षणस्यविकर्षणयोःविकर्षणानाम्
सप्तमीविकर्षणेविकर्षणयोःविकर्षणेषु
सम्बोधनहे विकर्षणहे विकर्षणेहे विकर्षणानि

अर्थ: रेखांकन,खींचना, अलग-अलग खींचना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬