🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:40:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विकिर (पुंलिङ्ग)

बिखरा हुआ भाग या गिरा हुआ नन्हा टुकड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविकिरःविकिरौविकिराः
द्वितीयाविकिरम्विकिरौविकिरान्
तृतीयाविकिरेणविकिराभ्याम्विकिरैः
चतुर्थीविकिरायविकिराभ्याम्विकिरेभ्यः
पञ्चमीविकिरात् / विकिराद्विकिराभ्याम्विकिरेभ्यः
षष्ठीविकिरस्यविकिरयोःविकिराणाम्
सप्तमीविकिरेविकिरयोःविकिरेषु
सम्बोधनहे विकिरहे विकिरौहे विकिराः

अर्थ: बिखरा हुआ भाग या गिरा हुआ नन्हा टुकड़ा
संस्कृत: पर्याय: खग, विहङ्ग, विहग, विहङ्गम, विहायस्

📚 अमरकोश में:
• पक्षी के और नाम (२.५.३६) — पर्याय: नगौका, वाजी, वि, विष्किर, पतत्रि, नीडोद्भव, गरुत्मान्, पित्सन्, नभसंगम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें