🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:19:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विगन्धि (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + गन्धि (केवल नामधारी, बहाना करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविगन्धिःविगन्धीविगन्धयः
द्वितीयाविगन्धिम्विगन्धीविगन्धीन्
तृतीयाविगन्धिनाविगन्धिभ्याम्विगन्धिभिः
चतुर्थीविगन्धयेविगन्धिभ्याम्विगन्धिभ्यः
पञ्चमीविगन्धेःविगन्धिभ्याम्विगन्धिभ्यः
षष्ठीविगन्धेःविगन्ध्योःविगन्धीनाम्
सप्तमीविगन्धौविगन्ध्योःविगन्धिषु
सम्बोधनहे विगन्धेहे विगन्धीहे विगन्धयः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + गन्धि (केवल नामधारी, बहाना करने वाला)
English: ill-smelling, stinking, Bhartṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विगन्धि (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + गन्धि (केवल नामधारी, बहाना करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविगन्धिविगन्धिनीविगन्धीनि
द्वितीयाविगन्धिविगन्धिनीविगन्धीनि
तृतीयाविगन्धिनाविगन्धिभ्याम्विगन्धिभिः
चतुर्थीविगन्धिनेविगन्धिभ्याम्विगन्धिभ्यः
पञ्चमीविगन्धिनःविगन्धिभ्याम्विगन्धिभ्यः
षष्ठीविगन्धिनःविगन्धिनोःविगन्धीनाम्
सप्तमीविगन्धिनिविगन्धिनोःविगन्धिषु
सम्बोधनहे विगन्धि / हे विगन्धेहे विगन्धिनीहे विगन्धीनि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + गन्धि (केवल नामधारी, बहाना करने वाला)
English: ill-smelling, stinking, Bhartṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬