🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:48:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विगृहीत (पुंलिङ्ग)

विभक्त, भग्न किया हुआ, विश्लिष्ट किया हुआ (समास के रूप में) विघटित, विग्रह किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविगृहीतःविगृहीतौविगृहीताः
द्वितीयाविगृहीतम्विगृहीतौविगृहीतान्
तृतीयाविगृहीतेनविगृहीताभ्याम्विगृहीतैः
चतुर्थीविगृहीतायविगृहीताभ्याम्विगृहीतेभ्यः
पञ्चमीविगृहीतात् / विगृहीताद्विगृहीताभ्याम्विगृहीतेभ्यः
षष्ठीविगृहीतस्यविगृहीतयोःविगृहीतानाम्
सप्तमीविगृहीतेविगृहीतयोःविगृहीतेषु
सम्बोधनहे विगृहीतहे विगृहीतौहे विगृहीताः

अर्थ: विभक्त, भग्न किया हुआ, विश्लिष्ट किया हुआ (समास के रूप में) विघटित, विग्रह किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विगृहीत (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्त, भग्न किया हुआ, विश्लिष्ट किया हुआ (समास के रूप में) विघटित, विग्रह किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविगृहीतम्विगृहीतेविगृहीतानि
द्वितीयाविगृहीतम्विगृहीतेविगृहीतानि
तृतीयाविगृहीतेनविगृहीताभ्याम्विगृहीतैः
चतुर्थीविगृहीतायविगृहीताभ्याम्विगृहीतेभ्यः
पञ्चमीविगृहीतात् / विगृहीताद्विगृहीताभ्याम्विगृहीतेभ्यः
षष्ठीविगृहीतस्यविगृहीतयोःविगृहीतानाम्
सप्तमीविगृहीतेविगृहीतयोःविगृहीतेषु
सम्बोधनहे विगृहीतहे विगृहीतेहे विगृहीतानि

अर्थ: विभक्त, भग्न किया हुआ, विश्लिष्ट किया हुआ (समास के रूप में) विघटित, विग्रह किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬