🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:39:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विग्र (पुंलिङ्ग)

नासिका से रहित, बिना नाक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविग्रःविग्रौविग्राः
द्वितीयाविग्रम्विग्रौविग्रान्
तृतीयाविग्रेणविग्राभ्याम्विग्रैः
चतुर्थीविग्रायविग्राभ्याम्विग्रेभ्यः
पञ्चमीविग्रात् / विग्राद्विग्राभ्याम्विग्रेभ्यः
षष्ठीविग्रस्यविग्रयोःविग्राणाम्
सप्तमीविग्रेविग्रयोःविग्रेषु
सम्बोधनहे विग्रहे विग्रौहे विग्राः

अर्थ: नासिका से रहित, बिना नाक
संस्कृत: पर्याय: गतनासिक

📚 अमरकोश में:
• नासिका-रहित (२.६.४६) — पर्याय: गतनासिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विग्र (नपुंसकलिङ्ग)

नासिका से रहित, बिना नाक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविग्रम्विग्रेविग्राणि
द्वितीयाविग्रम्विग्रेविग्राणि
तृतीयाविग्रेणविग्राभ्याम्विग्रैः
चतुर्थीविग्रायविग्राभ्याम्विग्रेभ्यः
पञ्चमीविग्रात् / विग्राद्विग्राभ्याम्विग्रेभ्यः
षष्ठीविग्रस्यविग्रयोःविग्राणाम्
सप्तमीविग्रेविग्रयोःविग्रेषु
सम्बोधनहे विग्रहे विग्रेहे विग्राणि

अर्थ: नासिका से रहित, बिना नाक
संस्कृत: पर्याय: गतनासिक

📚 अमरकोश में:
• नासिका-रहित (२.६.४६) — पर्याय: गतनासिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें