🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:18:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विजाति (स्त्रीलिङ्ग)

विभिन्ना जातिः प्रा.स . भिन्न मूल या जाति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविजातिःविजातीविजातयः
द्वितीयाविजातिम्विजातीविजातीः
तृतीयाविजात्याविजातिभ्याम्विजातिभिः
चतुर्थीविजातये / विजात्यैविजातिभ्याम्विजातिभ्यः
पञ्चमीविजातेः / विजात्याःविजातिभ्याम्विजातिभ्यः
षष्ठीविजातेः / विजात्याःविजात्योःविजातीनाम्
सप्तमीविजातौ / विजात्याम्विजात्योःविजातिषु
सम्बोधनहे विजातेहे विजातीहे विजातयः

अर्थ: विभिन्ना जातिः प्रा.स . भिन्न मूल या जाति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विजाति (पुंलिङ्ग)

विभिन्ना जातिः प्रा.स . भिन्न मूल या जाति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविजातिःविजातीविजातयः
द्वितीयाविजातिम्विजातीविजातीन्
तृतीयाविजातिनाविजातिभ्याम्विजातिभिः
चतुर्थीविजातयेविजातिभ्याम्विजातिभ्यः
पञ्चमीविजातेःविजातिभ्याम्विजातिभ्यः
षष्ठीविजातेःविजात्योःविजातीनाम्
सप्तमीविजातौविजात्योःविजातिषु
सम्बोधनहे विजातेहे विजातीहे विजातयः

अर्थ: विभिन्ना जातिः प्रा.स . भिन्न मूल या जाति
English: belonging to another caste or tribe, dissimilar, heterogeneous, Kull.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विजाति (नपुंसकलिङ्ग)

विभिन्ना जातिः प्रा.स . भिन्न मूल या जाति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविजातिविजातिनीविजातीनि
द्वितीयाविजातिविजातिनीविजातीनि
तृतीयाविजातिनाविजातिभ्याम्विजातिभिः
चतुर्थीविजातिने / विजातयेविजातिभ्याम्विजातिभ्यः
पञ्चमीविजातिनः / विजातेःविजातिभ्याम्विजातिभ्यः
षष्ठीविजातिनः / विजातेःविजातिनोः / विजात्योःविजातीनाम्
सप्तमीविजातिनि / विजातौविजातिनोः / विजात्योःविजातिषु
सम्बोधनहे विजाति / हे विजातेहे विजातिनीहे विजातीनि

अर्थ: विभिन्ना जातिः प्रा.स . भिन्न मूल या जाति
English: belonging to another caste or tribe, dissimilar, heterogeneous, Kull.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें