🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:35:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विजिह्म (पुंलिङ्ग)

कुटिल झुका हुआ, मुड़ा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविजिह्मःविजिह्मौविजिह्माः
द्वितीयाविजिह्मम्विजिह्मौविजिह्मान्
तृतीयाविजिह्मेनविजिह्माभ्याम्विजिह्मैः
चतुर्थीविजिह्मायविजिह्माभ्याम्विजिह्मेभ्यः
पञ्चमीविजिह्मात् / विजिह्माद्विजिह्माभ्याम्विजिह्मेभ्यः
षष्ठीविजिह्मस्यविजिह्मयोःविजिह्मानाम्
सप्तमीविजिह्मेविजिह्मयोःविजिह्मेषु
सम्बोधनहे विजिह्महे विजिह्मौहे विजिह्माः

अर्थ: कुटिल झुका हुआ, मुड़ा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विजिह्म (नपुंसकलिङ्ग)

कुटिल झुका हुआ, मुड़ा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविजिह्मम्विजिह्मेविजिह्मानि
द्वितीयाविजिह्मम्विजिह्मेविजिह्मानि
तृतीयाविजिह्मेनविजिह्माभ्याम्विजिह्मैः
चतुर्थीविजिह्मायविजिह्माभ्याम्विजिह्मेभ्यः
पञ्चमीविजिह्मात् / विजिह्माद्विजिह्माभ्याम्विजिह्मेभ्यः
षष्ठीविजिह्मस्यविजिह्मयोःविजिह्मानाम्
सप्तमीविजिह्मेविजिह्मयोःविजिह्मेषु
सम्बोधनहे विजिह्महे विजिह्मेहे विजिह्मानि

अर्थ: कुटिल झुका हुआ, मुड़ा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬