🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:14:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विज्ञात (पुंलिङ्ग)

विदित, जाना हुआ, प्रत्यक्ष ज्ञान किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविज्ञातःविज्ञातौविज्ञाताः
द्वितीयाविज्ञातम्विज्ञातौविज्ञातान्
तृतीयाविज्ञातेनविज्ञाताभ्याम्विज्ञातैः
चतुर्थीविज्ञातायविज्ञाताभ्याम्विज्ञातेभ्यः
पञ्चमीविज्ञातात् / विज्ञाताद्विज्ञाताभ्याम्विज्ञातेभ्यः
षष्ठीविज्ञातस्यविज्ञातयोःविज्ञातानाम्
सप्तमीविज्ञातेविज्ञातयोःविज्ञातेषु
सम्बोधनहे विज्ञातहे विज्ञातौहे विज्ञाताः

अर्थ: विदित, जाना हुआ, प्रत्यक्ष ज्ञान किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विश्रुत

📚 अमरकोश में:
• प्रसिद्ध (३.१.९) — पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विश्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विज्ञात (नपुंसकलिङ्ग)

विदित, जाना हुआ, प्रत्यक्ष ज्ञान किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविज्ञातम्विज्ञातेविज्ञातानि
द्वितीयाविज्ञातम्विज्ञातेविज्ञातानि
तृतीयाविज्ञातेनविज्ञाताभ्याम्विज्ञातैः
चतुर्थीविज्ञातायविज्ञाताभ्याम्विज्ञातेभ्यः
पञ्चमीविज्ञातात् / विज्ञाताद्विज्ञाताभ्याम्विज्ञातेभ्यः
षष्ठीविज्ञातस्यविज्ञातयोःविज्ञातानाम्
सप्तमीविज्ञातेविज्ञातयोःविज्ञातेषु
सम्बोधनहे विज्ञातहे विज्ञातेहे विज्ञातानि

अर्थ: विदित, जाना हुआ, प्रत्यक्ष ज्ञान किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विश्रुत

📚 अमरकोश में:
• प्रसिद्ध (३.१.९) — पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विश्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें