🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:45:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विश् (पुंलिङ्ग)

प्रवेश करनेवाला

🔎 आपका लिखा रूप विट् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविट् / विड्विशौविशः
द्वितीयाविशम्विशौविशः
तृतीयाविशाविड्भ्याम्विड्भिः
चतुर्थीविशेविड्भ्याम्विड्भ्यः
पञ्चमीविशःविड्भ्याम्विड्भ्यः
षष्ठीविशःविशोःविशाम्
सप्तमीविशिविशोःविट्त्सु / विट्सु
सम्बोधनहे विट् / हे विड्हे विशौहे विशः

अर्थ: प्रवेश करनेवाला
संस्कृत: प्रविशति सः, वैश्यः, मनुष्यः · पर्याय: उच्चार, अवस्कर, शमल, शकृत्, पुरीष
English: One who enters

📚 अमरकोश में:
• मल के और नाम (२.६.६९) — पर्याय: पुरीष, गूथ, वर्चस्क, विष्ठा
• वैश्य के नाम (२.९.१) — पर्याय: ऊरव्य, ऊरुज, अर्य, वैश्य, भूमिस्पृश्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विश् (स्त्रीलिङ्ग)

तीसरे वर्ण का मनुष्य, वैश्य

🔎 आपका लिखा रूप विट् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविट् / विड्विशौविशः
द्वितीयाविशम्विशौविशः
तृतीयाविशाविड्भ्याम्विड्भिः
चतुर्थीविशेविड्भ्याम्विड्भ्यः
पञ्चमीविशःविड्भ्याम्विड्भ्यः
षष्ठीविशःविशोःविशाम्
सप्तमीविशिविशोःविट्त्सु / विट्सु
सम्बोधनहे विट् / हे विड्हे विशौहे विशः

अर्थ: तीसरे वर्ण का मनुष्य, वैश्य
संस्कृत: पुरीषम् · पर्याय: उच्चार, अवस्कर, शमल, शकृत्, पुरीष

📚 अमरकोश में:
• मल के और नाम (२.६.६९) — पर्याय: पुरीष, गूथ, वर्चस्क, विष्ठा
• वैश्य के नाम (२.९.१) — पर्याय: ऊरव्य, ऊरुज, अर्य, वैश्य, भूमिस्पृश्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें