🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वितनु (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + तनु (छोटा, थोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावितनुःवितनूवितनवः
द्वितीयावितनुम्वितनूवितनून्
तृतीयावितनुनावितनुभ्याम्वितनुभिः
चतुर्थीवितनवेवितनुभ्याम्वितनुभ्यः
पञ्चमीवितनोःवितनुभ्याम्वितनुभ्यः
षष्ठीवितनोःवितन्वोःवितनूनाम्
सप्तमीवितनौवितन्वोःवितनुषु
सम्बोधनहे वितनोहे वितनूहे वितनवः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + तनु (छोटा, थोड़ा)
English: (वि॑-) extremely thin or slender, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वितनु (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + तनु (छोटा, थोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावितनुवितनुनीवितनूनि
द्वितीयावितनुवितनुनीवितनूनि
तृतीयावितनुनावितनुभ्याम्वितनुभिः
चतुर्थीवितनुने / वितनवेवितनुभ्याम्वितनुभ्यः
पञ्चमीवितनुनः / वितनोःवितनुभ्याम्वितनुभ्यः
षष्ठीवितनुनः / वितनोःवितनुनोः / वितन्वोःवितनूनाम्
सप्तमीवितनुनि / वितनौवितनुनोः / वितन्वोःवितनुषु
सम्बोधनहे वितनु / हे वितनोहे वितनुनीहे वितनूनि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + तनु (छोटा, थोड़ा)
English: (वि॑-) extremely thin or slender, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें