🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:39:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वितस्ति (स्त्रीलिङ्ग)

बारह अंगुल की लम्बाई की माप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावितस्तिःवितस्तीवितस्तयः
द्वितीयावितस्तिम्वितस्तीवितस्तीः
तृतीयावितस्त्यावितस्तिभ्याम्वितस्तिभिः
चतुर्थीवितस्तये / वितस्त्यैवितस्तिभ्याम्वितस्तिभ्यः
पञ्चमीवितस्तेः / वितस्त्याःवितस्तिभ्याम्वितस्तिभ्यः
षष्ठीवितस्तेः / वितस्त्याःवितस्त्योःवितस्तीनाम्
सप्तमीवितस्तौ / वितस्त्याम्वितस्त्योःवितस्तिषु
सम्बोधनहे वितस्तेहे वितस्तीहे वितस्तयः

अर्थ: बारह अंगुल की लम्बाई की माप
संस्कृत: पर्याय: द्वादशाङ्गुल

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬