🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:30:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वित्त (पुंलिङ्ग)

पाया, खोजा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावित्तःवित्तौवित्ताः
द्वितीयावित्तम्वित्तौवित्तान्
तृतीयावित्तेनवित्ताभ्याम्वित्तैः
चतुर्थीवित्तायवित्ताभ्याम्वित्तेभ्यः
पञ्चमीवित्तात् / वित्ताद्वित्ताभ्याम्वित्तेभ्यः
षष्ठीवित्तस्यवित्तयोःवित्तानाम्
सप्तमीवित्तेवित्तयोःवित्तेषु
सम्बोधनहे वित्तहे वित्तौहे वित्ताः

अर्थ: पाया, खोजा
संस्कृत: पर्याय: द्रव्य, स्वापतेय, रिक्थ, ऋक्थ, धन

📚 अमरकोश में:
• धन के नाम (२.९.९०) — पर्याय: द्रव्य, स्वापतेय, रिक्थ, ऋक्थ, धन, वसु, हिरण्य, द्रविण, द्युम्न, अर्थ
• प्रसिद्ध (३.१.९) — पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, विज्ञात, विश्रुत
• विचार किया हुआ (३.१.९८) — पर्याय: विन्न, विचारित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वित्त (नपुंसकलिङ्ग)

पाया, खोजा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावित्तम्वित्तेवित्तानि
द्वितीयावित्तम्वित्तेवित्तानि
तृतीयावित्तेनवित्ताभ्याम्वित्तैः
चतुर्थीवित्तायवित्ताभ्याम्वित्तेभ्यः
पञ्चमीवित्तात् / वित्ताद्वित्ताभ्याम्वित्तेभ्यः
षष्ठीवित्तस्यवित्तयोःवित्तानाम्
सप्तमीवित्तेवित्तयोःवित्तेषु
सम्बोधनहे वित्तहे वित्तेहे वित्तानि

अर्थ: पाया, खोजा
संस्कृत: पर्याय: द्रव्य, स्वापतेय, रिक्थ, ऋक्थ, धन

📚 अमरकोश में:
• धन के नाम (२.९.९०) — पर्याय: द्रव्य, स्वापतेय, रिक्थ, ऋक्थ, धन, वसु, हिरण्य, द्रविण, द्युम्न, अर्थ
• प्रसिद्ध (३.१.९) — पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, विज्ञात, विश्रुत
• विचार किया हुआ (३.१.९८) — पर्याय: विन्न, विचारित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें