🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:03:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वित्तेश (पुंलिङ्ग)

वित्त (धन दौलत जायदाद, संपत्ति) + ईश (मालिक, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावित्तेशःवित्तेशौवित्तेशाः
द्वितीयावित्तेशम्वित्तेशौवित्तेशान्
तृतीयावित्तेशेनवित्तेशाभ्याम्वित्तेशैः
चतुर्थीवित्तेशायवित्तेशाभ्याम्वित्तेशेभ्यः
पञ्चमीवित्तेशात् / वित्तेशाद्वित्तेशाभ्याम्वित्तेशेभ्यः
षष्ठीवित्तेशस्यवित्तेशयोःवित्तेशानाम्
सप्तमीवित्तेशेवित्तेशयोःवित्तेशेषु
सम्बोधनहे वित्तेशहे वित्तेशौहे वित्तेशाः

अर्थ: वित्त (धन दौलत जायदाद, संपत्ति) + ईश (मालिक, स्वामी)
English: ‘wealth-lord’, Kubera, Mn.; Hariv. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬