🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:00:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विदत्त (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदत्तःविदत्तौविदत्ताः
द्वितीयाविदत्तम्विदत्तौविदत्तान्
तृतीयाविदत्तेनविदत्ताभ्याम्विदत्तैः
चतुर्थीविदत्तायविदत्ताभ्याम्विदत्तेभ्यः
पञ्चमीविदत्तात् / विदत्ताद्विदत्ताभ्याम्विदत्तेभ्यः
षष्ठीविदत्तस्यविदत्तयोःविदत्तानाम्
सप्तमीविदत्तेविदत्तयोःविदत्तेषु
सम्बोधनहे विदत्तहे विदत्तौहे विदत्ताः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त)
English: given out, distributed, Kār. on Pāṇ. vii, 4, 47.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विदत्त (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + दत्त (उपहार, दान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदत्तम्विदत्तेविदत्तानि
द्वितीयाविदत्तम्विदत्तेविदत्तानि
तृतीयाविदत्तेनविदत्ताभ्याम्विदत्तैः
चतुर्थीविदत्तायविदत्ताभ्याम्विदत्तेभ्यः
पञ्चमीविदत्तात् / विदत्ताद्विदत्ताभ्याम्विदत्तेभ्यः
षष्ठीविदत्तस्यविदत्तयोःविदत्तानाम्
सप्तमीविदत्तेविदत्तयोःविदत्तेषु
सम्बोधनहे विदत्तहे विदत्तेहे विदत्तानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + दत्त (उपहार, दान)
English: given out, distributed, Kār. on Pāṇ. vii, 4, 47.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें